Zwilazkowiec Alliancer, July 03, 1968

              we
s5¥
RS
™)ti
aW&ZfS--!i
ł-jWaftT- hi'ss?1
aKffiStS
I)
Te%¥"#" T-r- W
£FF: "
SR 2 "ZWIĄZKOWIEC" UPIEC (July) środo 3 — 1968
--fil- "Związkowiec" (The AIHancer)
Printed and PnblUned for every Wednejday
and Saturday by
rt POLISH ALLIANCE PRESS LIMITED Hr H Wolnlk Cnalrman of The
Offlclal Orean of The Polisa Alllance Soclety of Canada
EdJtor-ln-Chle- f — B Hej denkom —
Business Manager — B Frlkke —
Subseriptlon: In Canada ?70O per
Authorlzed as second class mail by
and for payment of
1475 Queen Sr West 3
Boird Mr A SeereUrj
Fjlendly
Toronto
PRENUMERATA
Roczna w Kanadzie $700 I Zagranicą — Roczna $800
Półroczna $400 Półroczna $450
Kwartalna 5250 Pojedynczy numer 15( m MMDRT 0D
Kiedy Pierre EPllairottii TrLuidbeearaulnzeojstasłtał6 ksiwęiertóniwaniberż nwaysbtęrpancąy
Lestera Pearsona na stanowisku premiera W dwa tygodnie
później — po załatwieniu wszystkich niezbędnych formalno-ści
— 19 kwietnia został zaprzysiężony przez Gubernatora
Generalnego jako szef rządu Dnia 23 tegoż miesiąca stanął
przed Izbą Gmin oświadczając iż postanowił odwołać się do
wyborców'a wobec tego rozwiązał ją a wybory odbędą się 25
czerwca
Oświadczeniem tym zaskoczył chyba wszystkich jakkol-wiek
niektórzy przede wszystkim pp Stanfield i Douglas za-pewniali
że są bardzo radzi z decyzji nowego premiera jako
że są do wyborów przygotowani Niewątpliwie każdy z nich
sądził że szanse liberałów są bardzo słabe a wobec tego mieli
nadzieje na zwycięstwo a w najgorszym wypadku na znaczne
polepszenie stanu posiadania w Izbie Gmin Prem Trudeau
niq musiał rozwiązywać Izby Mógł co najmniej jeszcze dwa
lata czekać z rozpisaniem nowych wyborów o ile oczywiście
nie zostałby obalony w Izbie w której nie posiadał absolut
nej większości Zdecydował się
Radę
General S F Konopka
Manager M
year In other Countrles t300
the Port Office Department Ottawa
postage ln
Ontario Tel: 531-249- 1
WYBORCÓW
zwrócić do wyborców o man- -
polonijnego Sale wy- pełniło około delegatów
z całej Kanady oraz szereg
Po wysłuchaniu głównego re- feratu na temat praw człowie-k- a do opieki zdrowotnej po- szczególne komisje dyskuto-wały
zagadnienie
pomiędzy potrzebami zdro-wotnymi
ludności a
liczba lekarzy i
sprawa choro-bom
obok ich leczenia
ważność poszczególnych e-tap- ów
w rozwoju współczes-nej
zdrowia
zna-czenie
gdyż pozwoli na
dróg w
społecznej
DONACJE ZŁOŻONE
W "ZWIĄZKOWCU" NA
INWALIDÓW:
J Toporowski Hamilton $1000
S Sierko Branfford $ 450
Edwardy
uai unciai uy spuieczuiisiwo wypuwmLuiuiu ziv na icmui jt-g- o
zasadniczego programu Zaryzykował wszystko i wygrał!
Można by zaryzykować twierdzenie iż byłoby wręcz niezro-zumiale
gdyby stało się inaczej W odróżnieniu bowiem od
wszystkich postawił jasno otwarcie jak przedstawia sie sy-tuacja
w kraju jakie problemy domagają się pilnie rozwiąza-nia
Wysunął na czoło problem konstytucyjny dodając iż nie uznaje ani koncepcji dwóch narodów w
sensie politycznym ani nie godzi się na przyznanie prowin-cji
(Juebec jakiegoś statusu innych uprawnień
aniżeli posiadają pozostałe prowincje Jedność Kanady wysu-nął
jako naczelny postulat! Przywódcy obu stronnictw opo-zycyjnych
nie szczędzili mu podczas kampanii wyborczej
gorzkich słów głównie z powodu jasnego sformułowania pro-blemów
konstytucyjnych i na tym tle spraw Quebecu
Oczywiście ataki ze strony prom Johnsona jego zwo-lenników
oraz nacjonalistów quebeckich wszystkich odcieni
były bardziej gwałtowne ostro i bezwzględne Separatyści
nie cofali się przed określaniem go mianem "zdrajcy"
Prem Trudeau jednak nie tylko nie przestał mówić o tym
problemie ale xvykazał iż przeciwnicy jego zajmują dwojakie
stanowisko wobec podstawowych problemów Quebecu jak-kolwiek
są to stanowiska wzajemnie wykluczające się
Mówił o 'potrzebie głębokich społecznych o po-trzebie
dostosowania ustawodawstwa do potrzeb nowoczesne-go
państwa i społeczeństwa Dowodził że zabezpieczenie praw
jednostki jest problemem niezwykle ważnym podstawowym
Ale nie obiecywał ani obniżenia podatków ani jakichś przy-wilejów
Nie zapowiadał że ta prowincja otrzyma dotacje na
rozbudowę szkolnictwa a inna na modernizację rolnictwa
Nie obiecywał farmerom zachodnim że sprzeda zboża
po wysokich cenach' ani że będzie im wyższe stawki za
ziarno Nie!
W ogóle nie składał żadnych obiecanek Przedstawił za-łożenia
programowe omawiał ogólnikowo poszczególne
punkty etapy w jakich różne problemy winne być
Apelował o nieograniczony mandat któryby umożliwił re-alizację
szerokiego programu "sprawiedliwego społeczeńst-wa"
Sprawiedliwego w najszerszym tego słowa znaczeniu
1t'en mandat otrzymał Wyborcy zawierzyli mu przyszłość
mimo iż uchylił się od przedstawienia im szczegó-łowego
planu programu Można by dodać że zaufali mu mi-mo
iż pewne grupy w atakowaniu go uciekały się do kłamstw
oszczerstw itp Prem Trudeau na pewno nie będzie zwlekał
z wykonaniem programu Niewątpliwie po uformo-waniu
nowego rządu rozpoczną się prace nad projektami u-stawodawc-zymi
Oświadczył już przecież iż zamierza również
przeprowadzić pewne zmiany w procedurze prac Izby Gmin
które usprawnią prace parlementarne Izba otrzyma te pro-jekty
zmian Kodeksu Karnego które nie zostały załatwione
w poprzedniej kadencji
Szczególną wymowę tego nieograniczonego mandatu
prem Trudeau ma rezultat wyborów w prowincji Quebec
Konserwatyści popierani wszystkimi środkami przez Union
Nationale prem Johnsona który ponadto oddał do
Stanfielda kilku swoich bardzo wybitnych współpraco- wników nie tylko nie powiększyli swojego stanu posiadania
w tej prowincji ale z 8 mandatów w dawnej Izbie stracili o-bec- nie 4 żaden gigandów prem Johnsona nic zdobył man-datu- l
Potwierdziło się więc w bardzo ostrej twierdze-nie
prem Trudeau prem Johnson jego partia nie są wy- łącznymi rzecznikami ludności Quebecu!
A gwałtowna brutalna burda separatystów w Montre-alu
również przyczyniła się zapewne do wzmocnienia stano-wzkoaissmtkaaiłennpiareetmri
yibnTunrneuiedtewhaaourndoerNoiweperzjuelądpkmrłzieoszitęycagrłrzyóuźccbzaanssoepmnaiarmańotysłtżówbutei lpkoi-borów
i różnyocnh wzyjacwiąigsnkąć ktnóarleeżiymte towwnairozsyksizyłzy przebiegu wy-
Profesor Szyryński przewodniczy
Konferencji Opieki Społecznej
W dniach 17-2- 0 rroru-n- o rH
była się w Ottawie Konferen-cja
zorganizowana przez
Opieki Społecznej Canadian
Welfare Council Głównym
tematem obrad było przestu-diowanie
nowych form opieki
społecznej pod katem Karty
Praw Człowieka Omówiono
zagadnienie praw obywateli
do sprawiedliwego korzysta-nia
ze świadczeń społecz-nych
jak służba zdrowia i u-bezpiec- zenia chorobowe or
ganizacja opieki lekarskiej i
szpitalnej opieka nad rodzi-na
nad zaniedbanymi dzieć-mi
prawo dziecka do nauki i
zagadnienie reformy szkolni-ctwa
międzynarodowa współ-praca
nad lozwojem opieki
społecznej itd
Na przewodniczącego ple-narnej
sesji Konferencji po-święconej
prawom człowieka
ao pełnej i sprawiedliwej o-pie- ki 'zdrowotnej zaproszono
prof Wikltóra" Szyryńskiego
znanego rzecznika rozwoju
Pjchiatni zapobiegawcze! W
Jakóbcrak
Manager —
Prlntlng — PociynUk
cash
531-249- 2
łącza
1200
go- ści z zagranicy
równowagi
ograni-czona
szpita-li
zapobiegania
i kolei-na
służby
Konferencja ma duże
wyty-czenie
nowych rozwo-ju
opieki
Milćhrowiez
i
specjalnego
reform
zapasy
płacił
realizowa-ne
reform
z
formie
p i
Potrafi
Itllll! P©
Po 56 latach jakie upłynęły od śmierci A Cywołki
geolog J Mroiewiez znowu po-wrócił
na Nową Ziemie Na za- -
gubionch wśród Oceanu Lodo
watego Wyspach Nowosybir
jkich swym położeniem odpo
Yuadajgce północnym obszarom
Grenlandii działa w 1900 r
wirlk--a wvnrava rosyiska w
której składzie uczestniczyli Po
lacy: zoolog Birula-Białynie- ki
kustosz Muzeum Akademii w
Petersburgu jeden z najpoważ-niejszych
znawców Arktyki w
tych czasach geograf K Wotlo-sowie- t
i meteorolog J Ciagliń-sk- i
Losy Biruli-Białyniekie- go po
rewolucji nie są znane K Woł-łosowie- z
wziął następnie udział
w innych wyprawach 1905 1909
f'o ujścia Leny i Kołymy J
Ciąglinski powrócił do ojczyzny
przebywał w Warszawie i Kra-kowie
Sławę eksplorera Nowej Zie-mi
zdobjł także geolog A Pi-wowar
kierujqc wyprawą ba-dawczą
na tej wyspie w począt-kach
tego stulecia Dokonał on
wiele nowych odkryć geogra-ficznych
oraz prziózł intere-sujące
materiały które ogłosił
Ukoronowaniem działalności
Polaków na Nowej Ziemi był
lot J Nagórskiego w 1914 r
nad tą częścią Arktyki a w ogó-le
był to pierwszy w dziejach
ludzkości lot samolotowy nad
krajami polarnym i J Nagórski
żyje i jest w Polsce
W tej samej ekspedycji w
1914 r lecz na okręcie "Eklips"
prowadził badania hydrologicz-no-meteorologiczn- e
J Tnemes-k- i
W początkach tego wieku
na skrajnie północnych wybrze-żach
półwyspu Czukockiego wy-konał
badania K Podhorskl
znany autorowi tei notatki tyl
ko ze zbiorów botanicznych
które otrzymał prawie 50 lat
później
Zestawienie to i tak bardzo
niepełne byłoby zupełnie ubo-gie
gdyby nie wspomnieć za-sług
w poznaniu arktycznego
Sybiru jakie odualy rzesze bez
imiennych zesłańców polskich
którzy żyli tam względnie wol-no
lub w kaźniach rosyjskich
przyczyniając się do ucywilizo-wania
tej części świata
Czy kiedyś zostanie opisana
tragedia tych ludzi? Zważywszy
na niedostępność materiałów hi-storycznych
i rozmiar takiego
dzieła trudno snuć teraz nawet
najwątlejsze nici przypuszczeń
Niech więc tych kilka słów
uczci w drobnej części naszą
pamięć o ich bohaterskim mę-czeństwie
Z czasów zaboru austriackie-go
znane są tylko dwa przypad-ki
udziału Polaków w krajach
polarnych W wyprawie austro
węgierskiej w ramach 1 Mic- -
H:7„vnnrnrlnvvpPn TCnlni PnlnmeBO :nnn __ i U004 — ioiw uu wyspy joii iw
jen wziął udział S Bolelak
Wielce zasłużonym polskim
podróżnikiem był I Korwin-Milewsk- i
właściciel jachtu pa-rowego
"Litwa" na którym od-był
on wyprawę badawczą w
1897 r na Morze Białe poczym
ogłosił osiągnięte wyniki I Kor--
win-Milews- ki był gorliwym pro
tektorem kształcenia młodzieży
polskiej w sztuce żeglowania i
w poznawaniu świata co z wy
nikami- - przeprowadzał dzięki
jachtowi "Litwa" Było to du
żym wkładem w podtrzymanie
kultury polskiej w owych cza
sach
POD WŁASNĄ BANDERĄ
niepodległej Polsce mię-dzywojennej
W wielokrotnie
wyruszali Polacy w kraje po-larne
pod biało-czerwon- a ban-derą
realizując międzynarodo
we programy badawcze jak i
własne Były to wyprawy: na
Wyspę Niedźwiedzią w związku
z II Międzynarodowym Rokiem
Polarnym (193233) w której
uczestniczyli: C Centkiewicz S
Siedlecki i W Łysakowski Wy-prawa
ta oprócz spełnienia wy-magań
międzynarodowego pro-gramu
badań zainicjowała dal-sze
wyprawy i rozbudziła duże
zainteresowanie krajami polar-nymi
wśród społeczeństwa pol-skiego
Już w 1934 r wyrusza nowa
wyprawa na Spitsbergen zorga-nizowana
staraniem Koła Wyso-kogórskiego
Polskiego Towarzy-stwa
Tatrzańskiego w składzie:
S Berhadiikiewici W Biernaw-sk- i
H Mogilnicki S Różycki
S Siedlecki S Zagrajski A
Zawadzki
Członkowie tej wyprawy wy-konali
liczne nowoczesne bada
nia głównie w zakresie triangu
lacji geologu i fotogrametrii
Na mapę Spitsbergenu zostały
naniesione dotąd nieznane tere-ny
tego archipelagu wraz z
tym pojawiły się w jego cen-trum
takie nazwy jak Gćra Ko-pernika
Skłodowskiej Ostra
BreTa Kraków Góra Piłsud-skiego
i wiele innych
W 1935 r S Bsrnadzikiewicz
S Jodko-Narkiewic- z i S Sied
lecki 7novu wyruszyli w lodow- -
Iikśw
ciągnąc za sobą cały dobytek
wyprawy przeszli wzdłuż Spits
bergen czego przed nimi nikt
jeszcze nie dokonał
W 1937 r pracowała na za
chodnim wybrzeżu Grenlandii
Pierwsza Polska Wyprawa na
Grenlandię w której sKład we
szli: S Bernadzikiewtcz Ga
weł A Jahn A Kosiba (kie-rownik
wyprawy) S Siedlecki
A Zawadzki realizując obszer-ny
program naukowy W rok
potem przebywają na Spitsber-genie
trzej studenci Uniwersy-tetu
Warszawskiego
W operacjach wojennych II
Wojny światowej polskie jed-nostki
wojskowe różnych for-macji
walczyły w wielu miej-scach
poza kołem polarnym Do
najbardziej znanych należą bo-je
w okolicy Narwiku eskorty
konwojów alianckich do Mur-mańska
loty i bitwy powierzne
nad Morzem Norweskim i Gren-landią
Po rozgromieniu Niemców i
dźwignięcia z ruin wojną znisz-czonego
kraju rozpoczęła się
aktywna działalność polskich
wypraw polarnych jak i wypra-wy
poszczególnych osób Jest
ich tak dużo że niesposób ogar
nąć wszystkiego
W 1956 r S Siedlecki jako
kierownik Polskiej Wyprawy
Polarnej na Spitsbergen III
Międzynarodowego Roku Geo
graficznego (przedtem Polarne-go)
wykonał rekonesans w to
warzystwie kilku kolegów i w
następnych wiódł wyprawy w
1957 1958 (z zimowaniami) i
1959 w ramach Międzynarodo-wej
Współpracy Geograficznej
(autor tego artykułu uczestni-czył
jako botanik w wyprawie
1958 r)
W ekspedycjach tych wzięły
udział dziesiątki naukowców re-prezentujących
liczne różnorod-ne
dyscypliny badawcze Ich
dorobek drukowany zamyka się
w wielotomowej literaturze w
dużej mierze ogłoszonej po an
gielsku Wśród uczestników
szczególne zasługi położył K
Birkenmajer z Krakowa jako
współtwórca przedsięwzięcia naj-płodniejszy
autor i redaktor
Baza główna znajdowała się
w Zatoce Białego Niedźwiedzia
(Hornsund Fiord) Polskie okrę
ty dowoziły sprzęt rodzimej prp-dukc- ji
jak dom traktor instru-menty
naukowe auta turbiny'
i inne Polska flaga dumnie ło-potała
nad obozowiskiem W
tym roku działa na Islandii ró-wnież
polska wyprawa polarna
Najbardziej penetrowanymi
przez Polaków obszarami polar-nymi
jest Arktyka Ameryki
Północnej Czytelnik znajdzio
szczegółowe informacje o wkła-dzie
polskich inżynierów w ucy-wilizowanie
Arktyki Kanadyj-skiej
w artykułach E Kosko
niedawno ogłaszanych na la-mach
"Związkowca"
Data
"życie Warszawy" — jak
już informowalivmy — zamie-ściło
interesujący i charakte-rystyczny
wywiad z prof T
Manteufflem na temat wypad-ków
dziejowych 1918 r odzy-skania
niepodległości przez
Polskę Poniżej kilka ustępów
z wypowiedzi prof Manteuf-fl- a
— W chwili gdy w 1918
r Polska odzyskała nie-podległość
minęło 123 la-ta
od III rozbioru który
pogrążył nasz kraj w tak
długa niewole Był to fakt
znamienny że musiał zawa-żyć
na ogólnej rytuacji w
kraju i na jej ocenie przez
ogół mieszkańców naszego
państwa Ważne sa jednak
również okoliczności mię-dzynarodowe
ówczesne re-alia
polityczne w Europie i
w świecie Ongiś mówiono
o "wybuchu niepodległoś-ci"
Może to nie było ścisłe
bo listopad 1918 r był jed-nym
z końcowych etapów
ale bynajmniej nie zapo-poczatkow- ał tej akcji jak
również bynajmniej jej nie
zakończył Otóż wybuch
wojny w 1914 r zaczął wy-suwać
na jedno z czoło-wych
miejsc sprawę pol-ska
Nastąpiło to przede
wszystkim w wypow ie-dzia- ch państw rozbioro-wych
które w ten czy in-ny
sposób chciały zamani-festować
swój życzliwy sto-sunek
do Polski ale bynaj-mniej
nie przesadzały o
tym czy w konsekwencji
wojny ma być powołane
suwerenne państwo pol-skie
Ze strony rosyjskiej np
miała miejsce odezwa wiel-kiego
księcia Mikołaja Mi-kołaiewi-cza
Jednak poza
życzliwymi słowami i zapo-wiedzią
jakiejś autonomii
kulturalnej pod rządami
caratu nie mówiła ona
nic bardziej konkretnego
Co do Austrii to z pewny-mi
oporami zgodziła się u-dzie- lić Polsce swego popar-cia
dla organizacji wojsko
we! kierowanej prze? Pjl
1I11I
Latem 1962 r W E S He-noc- h
(Ottawa) przeprowadził in-teresujące
badania głównie na
Wyspie Melville około 75" N
Studium to ma charakter ultra-nowoczesny
głównie dlatego że
łączy przyczynowo w jedną ca-łość
wyniki badań wielu dzie-dzin
takich jak geomorfologia
geofizyka archeologia i in Na
północnej Alasce rozwijał nie-dawno
program badawczy A
Jahn i napisał o tym interesu-jącą
książkę pt "Alaska"
Autor niniejszego artykułu
wykonał badania na Wyspie
Axel Heiberg około 79"N poło-żonej
przy północno zachodniej
Grenlandii
Z przedstawionych faktów
wynika że udział Polaków w
poznaniu Arktyki datuje się od
początków niemal państwa pol-skiego
Polarnicy polscy' rycerze po
dróżnicy misjonarze naukowcy
lotnicy żołnierze dobrowolni
i przymusowi emigranci inży-nierowie
oraz reprezentanci róż-nych
zawodów objęli swą dzia-łalnością
cały obszar Arktyki
Ich trudy wyniki i tragedie bu-- 1
dzą uzasadniony szacunek i sła j
wią Polskę wyznaczając jej na i
leży te miejsce w polarnym ru-chu
międzynarodowym
SKĄD TE ZAINTERESO-WANIA
Niejednokrotnie usiłowałem
żywo
sci zainteresowań społeczeństw a
polskiego krajami polarnymi Z
zebranych notatek obserwacji
mniej lub bardziej uporządko-wanych
faktów wynika że ma
ono charakter powszechny nie
ogranicza się do jakiejś elitar-nej
grupy Wyraz temu daje
niezwykła poczytność książek o
Arktyce i Antarktydzie wielkie
nakłady księgarskie filmy roz-głos
w prasie radio i telewizji
a co najbardziej przemawia żar
liwe zaangażowanie w tej te-matyce
młodzieży tłumny udział
słuchaczy w świetlicach klu-bach
i instytucjach krzewienia
oświaty gdzie odbywają się od-czyty
o krajach polarnych
Wygłaszając pogadanki poiar-n- ć
w krakowskim na Śląsku
w rzeszowszczyźnie lubelskim
i białostockim zawsze spotykało
mnie"'- - serdeczne przyjęcie ze
strony gospodarzy Z tego audy-torium
_za najwdzięczniejszych
słuchaczy uważam przede wszyst-kim
młodzież licealną i chip-pó- w
W odpowiedzi na małą ankie-tę
"dlaczego interesują cię kra-je
polarne" średnia najczęstsza
odpowiedź daje się streścić:
"bo to wszystko co Pan powie-dział
wydaje się tak bliskie"
Były tez liczne wyszukane od-powiedzi
wskazujące na słucha-czy
o wysoce ustalonym pogla- -
przez niego — tj dla Le-gionów
które wzięłyby u-dz- iał
w wojnie przeciw Ro-sji
Największą rezerwę za-chowały
Niemcy Żadnej
deklaracji oficjalnej nie o-gło- siły
poza różnymi o-świadcze-niami
ze strony
sfer wojskowych jednakże
o charakterze czysto pry-watnym
Wraz z rozwojem dzia-łań
wojennych kwestia
polska zaczęła ulegać zmia-nie
A wiec w listopadzie
1916 r mocarstwa central-ne
powołały do życia bliżej
nieokreślone Królestwo
Polskie Miało ono pozosta-wać
pod protektoratem
mocarstw centralnych nie
miało natomiast ani wy-tkniętych
granic ani spre-cyzowanego
ustroju
Co do państw zachod-nich
to te ze względu na
swój stosunek do sprzymie-rzeńca
rosyjskiego zacho-wały
daleko idąca rezerwę
We Francji zgodzono sie na
powołanie dwu organizacji
wojskowj-c-h Bardziej z
nich jest znana formacja
tzw Bajończyków którzy
wzięli udział w działaniach
wojennych przeciw Niem-com
na froncie francus-kim
ale o żadnej deklara- -
cii pobtyczne] ze strony
Francji ani Anglii ani pó-źniej
państwa włoskiego
nie było mowy
Polska odradzająca sie w
listopadzie 1918 r nie mia-ła
granic nie miała okre-ślonego
ustroju jeśli idzie
o zaczątki administracji —
mogła oprzeć sie na tym co
stwarzała Rada Regencyj-na
Jednak państwo to mo-gło
przystąpić do organiza-cji
armii polskiej w opar-ciu
o istniejące formacje
W sumie stwarzało to wa-runki
funkcjonowania po-wstającego
państwa
Trzeba jednak zdawać so-bie
sprawę i z komplikacji
istniejących na samych zie-miach
polskich Wydarze-nia
listopadowe w 1918 r
koncentrowały sie na tere--
dzie na sprawy polarne Po tych
niezaokrąglonych dociekaniach
byłbym skłonny twierdzić że
zainteresowanie to jest jedną z
naszych cech narodowych wpi-saną
po stronie "pasywa" Bo
jakże inaczej można tłumaczyć
skoro Polska nigdy nie posia-dała
w swym obszarze krajów
polarnych jest raczej biednym
krajem w relacji kosztów ba-dań
polarnych ciągłość kultury
narodowej przerywana jest licz-nymi
wojnami okupacjami i
tragediami
A może ta pozytywna ce
cha bierze się stąd że obszary i
polskie w ciągu ostatniego mi-liona
lat historii Ziemi były
wielokrotnie nawiedzone lodów-- 1
cami a nawet w swoim czasie
zupełnie przez nie pokryte W
wyniku ich wpływu ukształto !
wała się rzeźba krajobrazu sza-ta
roślinna świat zwierząt i zie
mia którą pracowity lud pol-ski
szczególnie ukochał i chęt-nie
chłonie o jej rodowodzie
wiadomości a edukowani w dzie-le
żywo powiększają o niej wie-dzę
obiektywa
Napisano: 255 1968 r w
Stacji Polarnej Mould Bay
NWT — Canada 76"14' N —
119"20' W w bazie głównej
Ekspedycji Polar Continental
Shelf Project
Marian Kuc
PS Każdego kto zna nazwi-ska
Polaków związanych z opa-nowaniem
Arktyki a zwłaszcza
jej kanadyjskiej części Autor
prosi uprzejmie o przekazanie
tych informacji do redakcji
"Związkowca"
ramach uczczenia Stu-lecia
W Konfederacji Ka-nady
Centennial Commission
powzięła projekt monografi-cznego
opracowania dziejów
poszczególnych grup etnicz-nych
Asygnowano więc pew-ną
sumę na przeprowadzenia
odnośnych badań oraz popar-cie
publikacji prasowych
pprtacCAPNoAwDstAałaETsHerNiaICAksią'żek
Należytą ocenę tego przed-sięwzięcia1
będzie można prze-prowadzić
dopiero 'pd opubli-kowaniu
wszystkich zapowie-dzianych
tomów Jak dotych-czas
np nie ukazał się pierw-szy
tom o Indianach i Eski-mosach
natomiast jest drugi
o Islandczykach czwarty o
Ukraińcach i piąty o Litwi-nach
Zajmiemy się tym ostat-nim
"Lithuanians in Canada"
jest w odróżnieniu od dwóch
innych opublikowanych już
monografii dziełem zbioro-wym
pod redakcja ks dra
Pranasa Gaidy redaktora ty-godnika
litewskiego w To--
Polskiego Jeśli idzie o Po-znańskie
to proces jego
wyzwalania przypadł na
schyłek 1918 i początek
1919 r Na śląsku odbył się
— jak wiadomo — plebis-cyt
i proces powrotu tych
ziem do Polski przeciągną!
sie do 1921r kiedy to ró-wnież
nie został w pełni ro
związany Natomiast na zie
miach wschodnich poprze-dnio
do nas należących
sprawa ta została załatwio-na
jeszcze póniej
Niemniej trzeba stwier-dzić
że już to tworzące się
w chaosie panującym wów-czas
w Europie państwo
polskie dokonało kilku
bardzo poważnych posu
nieć Do nich należy u--
cliwała o 8-godzin-nym
dniu
pracy wprowadzenie usta
wodawstwa społecznego W
dziedzinie oświaty rozbudo-wano
nie tylko sieć szkół
podstawowych i średnich
ale także szkolnictwo wyż-sze
Na uwagę zasługuje fakt
że to powstające państwo
polskie powołało do życia
Sejm którego skład był re-zultatem
powszechnych 5-przymiotni-kowych
wybo-rów
Można nad tvm dys-kutować
czy ów Sejm a
zwłaszcza uchwalona prze-zeń
konstytucja były do-pasowane
do ówczesnej sy-tuacji
w Polsce i do polity-cznego
przygotowania doI-skie- go społeczeństwa Oso-biście
twierdzę — że nie
były Sejm wraz z ordyna-cja
wyborczą był właściwie
naśladownictwem wzorów
francuskich ukształtowa-nych
w określone formy u-stroj- owe dzięki długim tra-dycjom
parlamentarnym
Pamiętając o tych wszy-stkich
rzeczach trzeba jed-nak
stwierdzić że listopad
1918 r — chociaż nie był
ani początkiem ani koń-cem
procesu odradzania sie
państwa i skupiania w jego
granicach wszystkich ziem
polskich — jest dla nas da-ta
niesłychanie ważną któ-rej
w historii naszego na- -
I " " -- potu
WSZYSTKO DOBRE I
Peruwiańskie władze bez-pieczeństwa
prowadzą obec-nie
energiczne dochodzenie
mające na celu schwytanie
złodziei którzy skradli serce
pewnej pacjentce szpitala
bezpośrednio po jej zgonie i
przed pogrzebem Była ona
operowana i zmarła na stole
operacijjnym
W czasie dochodzenia oka-zało
się iż złoczyńcy skradli
je] serce pomeważ znajdowa-ły
się w mm sztuczne zastaw-ki
których wartość na rynku
wynosi przeszło 900 dolarów
za sztukę
MAJĄ DOSć HIPPIES
IWadze bezpieczeństwa Ar-gentyny
wydały stanowczą i
zdecydoioaną zcojnę niechluj-nym
hippies których coicz
luięcej pojawia się w tym
kiaju Ostatnio na terenie
Buenos Aires i w sąsiadują-cych
z nim miejscowościach
kąpielowych policja urządziła
na nich obławę Wszystkich
zatrzymanych ostrzyżono
przykładnie i puszczono do
domów
JAK PECH TO PECH
W budynku poczty znajdu-jącym
się w vuejscowości
Malmoe w Szwecji miano wy-świetlić
specjalny film obia-żując- y
dokładność i szybkość
je działania na teieme kraju
Seans nie odbył się ponie-wa- ż
okazało się iż przesyłka
pocztowa zawierająca szpulę
tego filmu nadana w Sztok-holmi- e
zaginęła 'i nie można
jej było odszukać
ronto Niewątpliwie szereg
czynników wpłynęło na to że
nie znalazł się jeden człowiek
który podjąłby się zadania
skreślenia dziejów osadnictwa
litewskiego w Kanadzie
Skłonny jestem przypuszczać
że dzięki temu iż na tom zło-żyły
się prace sześciu auto-rów:
Pr Gaidy S Kairysa J
Kardelisa J Puzinasa A
Rinkunasa i J Sungaila dzie-je
grupy litewskiej zostały
bardziej szczegółowo przed-stawione
Niewątpliwie poziom wkła-du
poszczególnych autorów
forma ich opracowania pisa-nia
nie są równe ale też każ-dy
poruszał inny problem
najczęściej zamknięty w so-bie
Niezależnie od wymienio-nych
kilkanaście osób współ-pracowało
z tymi autorami
dostarczając materiałów sta-tystycznych
oraz innych nie-zbędnych
informacji
Na podkreślenie zasługuje
bogaty dział ilustracyjny Za-mieszczono
mnóstwo zdjęć nie
tylko z życia religijnego or-ganizacyjnego
portrety bo-dajże
wszystkich wybitniej-szych
postaci ale i fotograie
dzieł artystów litewskich w
Kanadzie I odrazu trzeba po-wiedzie-ć
że te zdjęcia są bar
dzo wymownym świadectwem
wysokiego poziomu ich twór-czości
artystycznej
Symbioza polsko-litewsk- a
wystąpiła i w Kanadzie u pro-gu
imigracji do tego kraju
Ks Gaida powołując się na
listę opracowaną przez dra C
Jurgela dowodzi że w puł-kach
zaciężnych pułkowników
de Watteville i de Meuron
znajdowało się około 100 Lit-winów
Abstrahując od tego
że samo brzmienie nazwisk
czy imion nie stanowi dosta-tecznego
klucza to dlaczego
należy uznać za Litwinów je-dynie
dlatego iż urodzili sie
na obszarach Litwy np M-ichała
Kuny Michała Korczyń-skiego
Markowicza Teodora
Grzegorza Gołombiowskiego
Jakuba Dutkowskiego Got-fryda
Hillerta i wielu innych
Nie zamierzamy jednak tego
sporu kontynuować ale ogra-niczymy
się do uwagi że to
wątpliwej wartości i potrzeby
świadectwo osadnictwa litew-skiego
w tym kraju
Zresztą ci z tych żołnierzy
którzy wyszli cało z kampanii
1813-181- 5 i osiedlili się w Ka-nadzie
zostali całkowicie
wchłonięci przez otoczenie
Regularna imigracja datuje
początku bieżące-go
stulecia Na dzień 1 kwie-tnia
1966 r 27942 jest to
więc jedna z mniejszych grup
etnicznych Największe sku-pienia
są w Toronto Mont-realu
i Hamiltonie Grupa ta
jest prężna i aktywna na wie-lu
odcinkach i to zarówno w
życiu własnym jak i ogólno-kanadyjski- m
Rozwinięte jest
życie religijne i kulturalne
Działają szkoły kluby drama-tyczne
chóry zespoły muzy-- '
czne gimnastyczne i sportowe
Opisy i zestawienia są zbyt
drobiazgowe co nie stanowi
zalety Niektóre ustępy są ni-czym
innym jak kroniką or-ganizacyjną
Autorzy skrupu-latnie
notowali każdego Lit-wina
który czymś — zdaniem
ich — wyróżnił sie Sa daty
powstania każdej organizacji
nazwiska założycieli nauczy-ćieli- r
często członków Hpv£h
iim& rii1 niiM irrn nn- - Oxon Hill USA $2500 ce spitsbergenskie Na nartach xo5iłJe£a„-lajŁtutjll- mj ie rtawnpgo Królestwa rodti-pomiia- ć- nisposob czywiscie"nie tylkororganiza- -
NR (Mi
"OUi
KOMPUTERY h— Ą
W LECZNICTWIE PF?
Kierownictwo zrzeszenia jM1b W
karzy francuskich doszło li wniosku iz należy jak r}4"
szybciej zastosować przb (£"
stawianiu diagnozy odnoh' stanu chorego komputeTF?£
W czasie długich i drobiazg
wych badań stwierdzono"
ilość zgonów chorych ojJZa
zmniejszyłaby się w ten j-ia-nc
sób co najmniej o 25 proccKuii
PSZCZELA INWAZJA tydzi
Samochód ciężarowy jcacl
zący 150 uli wywrócił 'sięiy$P
zakręcie jednej z ulic w panie
kio w wyniku czego przejoark"
1000000 pszczół wydoagjB
się na wolność Rezultat &{£_ taki ze zaczęły one atafcoiKr
przechodniów tnąc ich r- -- miłosiernie J?'
Wszelki nich został w o$2t
cy wstrzymany na dwie £§£
dżiny az do opanowania syiS-cj- i
W rezultacie 30 pognpygk8
nych osób pizewiezionofinki
szpitala w ciężkim stanie iferp
NAJLEPIEJ W
SŁYSZĄCA RYBA t}l
Jak przekonano się w tf- -fc sie badań ichtiologiczny?
prowadzonych na terenie Aiczyi
icegn pod kierowmctufaig}
piofesoia Engera śledź ijaka
leży do ryby posiadającej itali
bardziej czuły słuch julis
W bezpośredniej blisUdo
ucha śledź posiada rodraj i-aH-es pełmo?iej powietrzem fcomj'- - ciśnieniowej któia doskor:}
wzmacnia dźwięki i ozchoCrf
ce się w wodzie Pizekomlfjfijfc
się iz śledź słyszy doskorfyigL
szum śruby silmkoicej s(cwt
z odległości kilku mil aRli
yHffr
żego
ML?
cji czy stowarzyszeń w toAk
kich skupiskach ale mozbkręgi
w każdej iaHs
O wiele bardziej wauzość
istotne dla oceny grupy liMiociz
skiej zestawienia dotyeaPpró
studentów oraz dypomanlfańt]
wyższych uczelni ja"j "W prowincji Ontario i
dług spisu ludności z 1951 Ont
było 8871 Litwinów z tegiaWd
Toronto' 3600 Studia urmjU£y}
syteckie odbywało 22 Jighlć
W 1961 r grupa litevsL)n[w-- c
Torontto liczyła 8287 aył
dentów było 73 wreszcitjjL
1965 '66 grupa litewska w- -'i
sła do około 9200 a liczbai0"
dentów do 98 w tym 40 ut0?1
czyło studia na uczelniSrc
wyższych w Toronto k:M
W okresie 1951-196- 5 wrg niwersytecie Toronto nit-rowanych
było ogółem '330
studentów pochodzenia Ufa
skiego i z tej liczby 275 uljtiom
czyło studia W tym samcla
okresie w innych uczelniadrkiesl
Toronto zarejestrowanych'PrzeI
ło 170 studentów Utewsr1:
a 87 z nich ukończyło stu—
W roku akademie! fc
196566'zarejestrowaiiychllj
ło na wszystkich uczelniiot
w Kanadzie 330 studentówj'
tewskich na ogólną ilość W V
ności tej grupy 27629 trr
W grupie Utewskiej b)
1966 r 1449 osób z ató&
mickim wykształceniem £'
oznacza 5% i stanowi w)Sfj$
odsetek Wum'1
Imponująco przedstatóKf
się osiągnięcia gospodarny
Jest to zamożna i prężna fgws
pa W tej księdze są bioffiTST
chyba kilkuset osób: ksiT"
nauczycieli działaczy pis?y-dzinnikar-zy
inżynierów Wjf
rzy farmaceutów artytstC
itp Niewątpliwie to znafoRad
rozsądniej aniżeli wymie}
jednym tchem szereg nazw £
ale nie mniej nie mog)
oprzeć wTażeniu że spffi- t-nich
możnaby opuście ff
szkody dla jakiegokolWMc
czytelnika ?&'
A na koniec pretensji! 23C
ks Gaidy redaktora toŁŚo
Dr Pranas Anceyiciusl
silną indywidualnością 11530
czynny w środowisku h'£Q
skim w Toronto a nasti
w życiu politycznym i spyL80C
nym Kanady Kandydo%--j -
posła do Izby Gmin z r
nia CCF był później u
kiem rady szkolnej w pi
le gdzie mieszkał W V'--U
& Mail" opublikował s?„-8o- o
artykułów pisywał do i f
litewskich w USA Byt $
jeśli nawet w częstym zaw-- o
z przywódcami grupy y skiej R?&30
W litewskim kosciel
prawiono Mszę św załfo
z tego kościoła wyprow-ac8- 0
zwłoki jego na cmentaw
W d-niniMw- ip litewsBL&U
troje dzieci — wyMme
nionych — weszło "&-amerykańsk- ie
i kanadjV0
co chyba jest wkładem h
skim Brak o tej rodrrfea30
omawianym tomie nawfa30
ło tt-rmia-nlci
CO OCZFf t
nie jest ani przypadko
niedopatrzenie 230
Nierhaj mi będzliie- - waTlrltŁ-?- n
o5fe
uwazvc iz me lest w riM-slU- i
świadectwo obiektyv „r'530
ĄW3Q PrGaidaSKairysJ7
delis J Punnas AJSftSW
nas J Sunraila: LSSersS1
NIANS IN CANAIM-"- £
bTnrrmtn 1967 pp-v- v