Nase Novine, February 15, 1978

              i
POVIJESNE STUDIJE
JosipJuraj Strosmajer
(OSIJEK, 4. II 1815 - ZAGREB, 8. IV 1905)
Kao dебак bio ]e Joslp Jural Strosmajer . Jedan od najboljlh
u6enika dakovadkog sjemenlSta. Qodlne 1834. zavrSava I polate
doktorat fllozofile na sveudiliStu u PeStl. Cetlrl godlne kasnije blva
zareden za svedenlka. Na glasovltom bedkom "Augustlneumu"
godlne 1842. postlie doktorat teologlje. Blskupom dakovadklm
Strosmajer v postaje godlne 1849. U razdoblju od 1861. do 1863.
vr&io Je I duinost vellkog iupana lupanije vlrovltldke. Osnovao Je
Jugoslavensku akademiju znanostl I umjetnostl I utemeljlo je
Zagreba6ko sveudlllSte. Posebne su pak njegove zasluge na
promicaniu knjlievnostl I umjetnostl u HrvalskoJ I'na cljelom
Slavenskom Jugu. Vlastltlm sredstvlma gradi reprezentatlvnu
paladu Akademlje, kojoj godlne 1868. poklana svoju neprocjenjlvo
vrljednu zblrku umjetnlna. Izgraduje I glasovltu dakovadku katedra-lu- ,
koju posveduje slozl I ljubavl medu slavensklm narodlma. Porno-ga- o
je I osnlvanje tlskare u Cetlnju, te rad Matce srpske I
slovenske. Tlskao Je I glagoljske mlsale. Na vatlkanskom koncllu
(186970.) Strosmajer se Istlie svo)lm glasovltlm govorom u
kojem zahtljeva demokratlzaclju crkvene hijerarhlje; Istupao je I
protlv dogma o nepogreSivostl pape.
Pred nama je novo djelo prof, dra
Koste Milutlnovlca, vrljedno i op-sein- o.
Istovremeno sa druglm proufia-vanjlm- a,
dr Milutinovlc vec 6etrde-s- et
godina proucava Strosmajera I
njegovo doba, kao I doba prethod-n- o
I ono koje je uslijedilo poslije
Strosmajerove smrti. Radio je Kao
profesor u OsiJeKu, Novom Sadu,
Beogradu i Zadru, gdje postpje
bogati povljesnl arhivl 1 blblloteke
iz kojih je crplo obilne podatke
istorijske grade.
Prikazati Joslpa Jurja Strosma-jera,
jednog od naJznaCajnljih 116-no- sti
naSe istorlje 19. stoljeca, lak
je I tezak posao. Ovo prvo je pret-postavk- a,
a ovo drugo stvarnost.
Prvo bi mogll pravdati oni kojl kaiu
da se o Strosmajeru mnogo pisalo,
a za ovo drugo s pravom nag uvje-rava- ju
oni koji danas o njemu pifiu.
Da бијегло Sto o tome kaie prof.
Milutinovl6: "U kojoj je merl Stros-majer
interesantan i za dana&nje
IstoriCare, najbolje pokazuje', izme-d- u
ostaloga, I polemika koja se
nedavno vodila o spcclficnostjma
Strosmajerovih polltlCklh koncep-clj- a.
Ovazanlmljiva polemika Jasno
©sute4eM
JAMESAHUQHEY
LICENSED
FUNERAL DIRECTOR
Ш ACE HARDWARE
pokazuje svu slozenost njegove
polltl6ke misli, njenog nastanka I
evolucije, koja je prolazlla kroz
razne faze u procesu svoga Izgra-dlvan-ja
I formiranja, uslovljenlh na-cionaln- im
I klaenlm komponenta-m- a
u tokovima Istorijekog razvoja.
lako Izvesna pitanja u sagledavanju
Strosmajerovog polltlfikog Ilka Jos
uvek ostaju otvorena i zahtjevaju
dalja istrailvanja, ipak ostaje ne-sumnjl- vo
da su mlsljenja raznih
polltlcara i publicists, Izrecena u
vatri polemike, llfiena potrebne
objektlvnosti".
Milutinovlc nas vodl rukom Isku-sno- g
Istoricara kroz sva spomenuta
poglavlja ovoga djela. Citaju se sa
zadovoljstvom jer oblluju mnogim
zanimljlvim novlm podacima, a
plsana зи laklm i jasnlm njemu
svojstvenlm stllom.
Na Vatlkanskom koncllu 1869.
zapazenl su, I u stampl dugo
komentlrani, Strosmajerovl govori,
koji su u njemu otkrili ne samo brl-Ijantn- og
govornlka vec odlu6nog I
nacelnog covjeka, demokratskl na-etrojen- og
borca za Istlnu I pravdu.
Trece I 6etvrto poglavlje pred-stavlja- ju
okoenlcu ovog djela, ona
S&SffSSSS&iS&SS&Hf&gl
Somml' &Cw
LEE L. HOLMES
LICENSED
FUNERAL DIRECTOR Phone (904) 428-24- 24
1 North Causeway
New Smyrna Beach ,
k Florida
№&ЏЖЖ&8&88в£$8&28£$8$
' m ш W Finest Quality — Lowest Price
Yard: PHONE: 426-902- 1
Store: PHONE: 428-903- 0
NEW SMYRNA BEACH, FLORIDA
l
™
su I najduza. Po6inju sa upoznava-nje-m
Strosmajera I Vuka Karadzl6a
u Becu, neSto prlje reyoluclonarne
godlne 1848. Njlhovzajednlfikl rad I
zauzlmanje osjetili su se na pozna-to- m
Befikom knjlzevnom dogovoru
(1850), cijl je uspjeh "u vellkoj
merl rezultat uticaja jugosloven-skl- h
koncepclja Strosmajera i RaC-kog- ".
Ove koncepclje, Jezicke i kul-turn- e,
prenose se I na pollti6ki
teren. Sa pocetkom borbe za
narodnl preporod u tada potlace-nl- m
jugoslovensklm zemljama, pr-venstv- eno
Hrvatskoj i Dalmaclji (od
1860. godine pa naovamo), mlsao o
jugoslovenskom narodnom I drzav-no- m
jedlnstvu postaje sve prlaut-nlj- a.
Najvedl I najautorltatlvniji nosl-la- c
te misli bio je dakova6kl biskup
Strosmajer. Kao covjek dalekosez-ni- h
poteza I elrokih zahvata u
narodnim poslovlma I istorljsklm
zblvanjima svoga vremena, Imao je
velik broj sljedbenlka, all I protlv-nlk- a.
Tako su njegove jugosloven-sk- e
koncepclje istorlCarl, a i pollti-6ar- i,
razllfilto ocjenjivall. Mllutl-novlc
je eve te ocjene sakupio,
analizlrao I provjerlo. Naravno, u
tome je najbolje ocijenlo one Istori-fiare
koji su Strosmajera dublje I
svestranlje proufiavall. Sto se tlce
ocjene njegova jugoslovenskog
programa, Milutinovlc smatra da
su ocjene §1б16а i Viktora Novaka
"bllze Istorljskoj Istlnl".
Sa godlnom 1860. dolazi do
jaceg Izrazaja Strosmajerov mece-nate- kl
rad. Sumu od 60.000 forlnti
daje kao prvl prilog za osnlvanje
Jugoslavenske akademlje znanostl
i umjetnostl, prve takve ustanove
na slavenskom jugu. Iz prihoda od
milljun forlnti godiSnje financlra
Akademiju, Sveuclliste I Umjetnlc-k-u
galerlju, pomaze Narodnu stran-k- u,
kao I novoosnovane ("slavjan-ske"- )
narodhe cltaonice u raznim
mjeetlma nasega Prlmorja.
Prllogom od 1000 forlnti postaje
utemeljivac Matlce dalmatinske, a
fieficlm eubvencijama pomaze re-dov- no
izlaienje "Narodnog llsta" u
Zadru. Od njegovlh mnogobrojnlh
prlioga da spomenemo samo neko-llk- o:
dao je Cetinskoj stamparljl
6000 forlnti, za crnogoreke ran Jen I-- ke
I Izbjegllce 3000, za podizanje
spomenika Vuku Karadzlcu u Beo-gradu
2000, za Matlcu srpsku u
Novom Sadu 1000, Srpskom ибе-no- m
druetvu u Beogradu 1000,
beogradskoj sirotlnji 1000 forlnti
ltd. Flnancirao je izdavanje nekoli-k- o
zblrki pjesama Jovana Sundefii-6- a
(pravoelavnog svefienlka) kao i
Izdavanje makodonsklh pjesama
bra6e Miladlnov, ltd.
Jugoslavenske akademlja, Sveu-6IIIS- te
i Umjetnlfika galerlja, danas
u punom razvitku, ostaju vjefiit
epofnenlk 8Vog vellkog fondatora.
Sa au8trougarsklm_ postupkom
odvajanja I otudlvanjaRijeke, Stro-smajer
se po6inJe baviti jadranskom
problematikom. Po Milutinovicu,
on gleda Rijeku "kao ekonomskl
centar Istre i Hrvatskog prlmorja".
Njegovo uporno zalaganje za Rije-ku
bllo je pravilno ocljenjeno I
prlhvadeno u slroklm narodnim
maeama I podrzano u svim prlmor-skl-m
gradovlma "od Trsta do Koto-ra- ".
Istlna, bez uspjeha, Jer se I ta
pogodba Веба i Peste, kao I sve
druge, prelomlla preko leda naslh
KORISNI SAVJETI
Ako je potrebno da noslte orto-peds- ke
uloske, iskorlstlte svakl Cas
da ih noslte. U slobodno vrijeme
mozete Ih stavltl u tenls рарибе, po
klSI u zatvorene cipele, a u hladnlje
vrijeme u 6lzme. Za boravak kod
јкибе nabavlte pogodne fivrsde p'a-1ри- бе
u koje cete mo6l stavltl
UlUbKfc),
naroda.
Poznati kijevekl telegram uzbu-dl,- o
.Je vladaju6e krugove, dok je
Strosmajerova popularnost porasla
u svim slovenekim zemljama, a
trljumflrala je u njegovu odlu6nom
I doaljednom stavu prilikom susre-t- a
sa carom Franjom Josipom.
AnekelJa Bosne I Hercegovine
bila je veliko IskuSenje za politldku
zrelost tadaenjih vode6ih politl6ara
Hrvata I Srba. Strosmajer je bio
svjestan koliko 6e to pltanje pore-metl- ti
njihovu dotadasnju slogu,
8te6enu teskom mukom, kao i to
da ce poznato austrijsko nafielo
"divide et Impera" ovdje do6i do
punog uspjeha. Mllutlnovl6kazeda
su Strosmajer I Rafiki ostali na
jugoslovensklm pozicijama.
Strosmajer je pazljivo pratlo I sva
zbivanja koja su ovome prethodila.
Milutinovlc to potvrduje ovim re6l-m- a:
"Na osnovu safiuvanih doku-mena- ta
петодибе je utvrditi kolike
je sume Strosmajer darovao ustanl-cim- a
u Bosnl, Izbjegllcama iz
Bosne i dobrovoljclma Iz jugosla-venskl-h
zemalja Habsburske Mo-narhi- je
kojl su prelazili u Bosnu i
prldruilvali se ustanicima, all je
8asvlm izvesno da su njegovi
prllozi bill veliki. Izgleda da je o
tome nefito паибИа I be6ka I pes-tans- ka
reilmska Stampa I svemu
tome dala sirok publicltet I razno- -
i
рУ£
CHRYSLER AUTMOMIID DEAUN
шШМћ
'#
razne komentare, dakako nepovolj-n- e
za Strosmajera".
Za Bosnu I Hercegovinu Stros-majer
je uspio da angaiuje britan-sko- g
dr2avnika Gledstona, iskre-no- g
zagovornika oslobodenja pot-Ia6en- ih
naroda pod austrougar-sko- m
i turskom domlnacijom. Ces-tita- o
mu je pobjedu na fzborlma, a
kasnije ga moll da pomogne "veli-k- u
i p raved nu stvar jugosloven-stva- ".
Na zavrfietku Milutinovlc' je pos-vet- io
6itavlh dvanaest strana kon-troverzn- lm
ocjenama Strosmajera,
Sto — po mome mifiljenju — ovoj
studiji daje poseban zna6aj. Mjesto
njlh, mlslim, bolje je naves 1 1 neko-lik- o
plsCevih redaka iz predgovora
ove knjige: "Potpuno sam svestan
istlne — kale Milutinovlc — da
ovom knjlgom postavljenatema jos
nije potpuno iscrpljena i da ce se o
njoj jos plsati sa raznih aspekata i
iz suprotnlh perspektiva".
Ovim redovima dodao bin јоб i
ovo. Plsac ove opseine I temeljito
obradene studije ufiinio je golem i
vrlo pohvalan kbrak naprijed u
proufiavanju Strosmajera i jugo-slovenskog
pitanja. Dao je krupan i
veoma znafiajan doprinos u osvjet-Ijavan- ju
Ilka oyog velikana пабе
istorlje i osvjetljavanju njegova
doba.
Ignjatije Zlokovid ssaessgsssss5v(
Пеш Smyrna
[hrysler
210 MAGNOLIA STREET
NEW SMYRNA BEACH, FLORIDA
CHRYSLER ГИтои!
M0TOH8 соиоипок t_- - j ешссп
'BOOSTIE' CHARLES BALDWIN
(904) 428-644-6, 255-906- 1
MAN
Plymouth
ASSOCIATO
FIKfFiEKilWffi
Open 9 A.M. to 3 P.M. Mon.-Fr- l. — Closed Sat.
MORTGAGES - SAVINGS - HOME LOANS
REFINANCING
900 N. Dixie Freeway, Phone 428-24- 66
NEW SMYRNA BEACH, FLORIDA
T. C. WILDER, JR. — BILLY R. WILDER
Funeral Directors
406 S. Orange
Phone 428-575- 7
NEW SMYRNA BEACH, FLORIDA 32069